Pocztówki

Marian Kowalski, „Pocztówki Międzyrzeca Podlaskiego”, Tom XXV, str. 80-121 Międzyrzec Podlaski 1993 r.

W historii emisji pocztówki międzyrzeckiej należy wyróżnić przede wszystkim miejscowe zakłady fotograficzne, które dysponując odpowiednim sprzętem i materiałem, dążyły do przysporzenia sobie nie tylko sławy, ale także i korzyści materialnych. Wybierali oni co znaczniejsze budowle miejskie lub też obiekty historyczne do utrwalenia na szkle lub błonie filmowej, bowiem tylko te mogły być szybko spieniężone w obrocie wewnętrznym oraz zakupione przez osoby trzecie lub turystów.

Do szczególnego odnotowania w tym zakresie należy Zakład Fotograficzny w Międzyrzecu Karola Smoleńskiego (1866-1948), działającego w naszym mieście w latach 1895-1910. Do dnia dzisiejszego zachowała się z tego okresu tylko jedna pocztówka z około roku 1910, a przedstawiająca na stronie ilustracyjnej cztery ważne obiekty na Nowym Mieście w Międzyrzecu – pałac Potockich, bramę wjazdową do pałacu, ulicę Lubelską z dzwonnicą cerkwi pod wezwaniem św. Piotra i Pawła oraz gorzelnię w majątku dóbr.

Według osiadanych danych pocztówka ta jest najstarszą i po dzień dzisiejszy jedyną zachowaną pocztówką Międzyrzeca. Fotografię jej strony ilustracyjnej podałem w swym opracowaniu p.t. „Zakłady fotograficzne w Międzyrzecu Podlaskim 1895-1975”.

Wprowadzając do obiegu pocztówkę z fotografiami zabytkowych obiektów Nowego Miasta Międzyrzeca, Karol Smoleński dążył nie tylko do zwiększenia własnych dochodów, ale także i chyba to było jego zasadniczym celem rozsławienia swego miasta. Pocztówka ta zachowała się w jednym egzemplarzu. Czy były wydane przez niego inne, nie wiadomo.  

Tuż po wielkiej zwycięskiej bitwie w dniach 14-16 sierpnia 1915 roku pod Międzyrzecem i Tuliłowem wojsk austriackich z rosyjskimi, ukazały się w mieście pocztówki austriackiej cesarsko-królewskiej poczty polowej (Feldpostbuchhandlung der Bug-Armee). I z tego okresu zachowała się tylko jedna pocztówka wykonana przez anonimowego fotografa z wizerunkiem Rynku (dziś plac Bohaterów Miasta), targu miejskiego i części cerkwi pw. św. Mikołaja.

Trzecim emitentem po K. Smoleńskim i Feldpostbuchhandlung der Bug-Armee, była Spółka Księgarska  Polskiej Macierzy Szkolnej w Międzyrzecu, która emisję pocztówki rozpoczęła w latach 1929-1930, wprowadzając do obiegu serię składającą się z dziesięciu sztuk i ujmującą fotografie szczególnie wyróżniających się i znanych zabytkowych obiektów. Nakład tej serii był stosunkowo niewielki i szybko się wyczerpał.  Spółka Księgarska  Polskiej Macierzy Szkolnej w Międzyrzecu, nie wytrzymując konkurencji z innymi sklepami w mieście, uległa likwidacji. Tę lukę w emisji pocztówki szybko wykorzystał Zakład Fotograficzny Chaima Kronharca, który dotychczas specjalizował się w artystycznej fotografii portretowej, wiele miejsca począł poświęcać fotografii pejzażu i zabytkowym obiektom. Niektóre z nich stanowią kopie pocztówek wydanych uprzednio przez Spółkę Księgarską, wiele natomiast wprowadził własnych. Ch. Kronharc prymat w tej mierze utrzymał do 1943 r.

Tylko niektóre pocztówki Ch. Kronharca posiadały napis na stronie adresowej: „CARTE POSTALE” świadczące o tym, że wykonywane były na takim samym papierze fotograficznym, jaki stosował do zdjęć portretowych. Na stronie ilustracyjnej wprowadził odpowiednie odręczne napisy informujące o danym obiekcie, zabytku, pomniku, czy pejzażu.

Po drugiej wojnie światowej emisję pocztówek w kraju i to na zasadzie wyłączności – w tej liczbie i dla Międzyrzeca Podlaskiego – przejęło początkowo Biuro Wydawnicze „Ruch” w Warszawie, a następnie Robotnicza  Spółdzielnia Wydawnicza Prasa, Książka, Ruch przez podległe jej Biuro Wydawniczo-Propagandowe i Krajową Agencję Wydawniczą w Warszawie.

Nakłady powojennych pocztówek emitowanych dla Międzyrzeca Podlaskiego przez Biuro Wydawnicze „Ruch” i Robotniczą Spółdzielnię Wydawniczą dochodziły do dziesiątków tysięcy sztuk, a niektóre z nich były dodrukowywane. Wysokość nakładów poszczególnych pocztówek podawana była niejednokrotnie na stronie adresowej w miejscu przeznaczonym na znaczek opłaty pocztowej.

Dzięki pocztówce utrwalone zostały w Międzyrzecu Podlaskim nie tylko dawne budynki, obiekty zabytkowe, zakłady przemysłowe, szkolne ale i pejzaż miasta. Dziś wiele tych obiektów już nie istnieje, zniszczyła je zawierucha wojenna i inne kataklizmy jakie przechodziło miasto, niektóre zostały przebudowane względnie pobudowane od nowa, upiększone lub unowocześnione i dostosowane do współczesnych warunków i stylu.

Uległa także zmianom treść strony adresowej. Szybko odstąpiono od wysyłania pocztówek tylko z adresem odbiorcy. Wprowadzono jeszcze przed pierwszą wojną światową, a także w czasie jej trwania sporo miejsca po lewej stronie adresowej na krótką korespondencję. Ta forma strony adresowej pocztówki przetrwała do 1972 roku.

W związku z bardzo znacznym wzrostem usług pocztowych, a także dążeniem poczty do przyspieszenia bezbłędnego dostarczania przesyłek pocztowych adresatom, wprowadzono w 1972 roku na całym świecie, a więc i w Polsce, publiczny cyfrowy kod pocztowy. W Polsce kod ten określa dokładnie miejsce placówki pocztowej (w formie zespołu składającego się z pięciu cyfr).

W kodzie tym:

– pierwsza cyfra określa okręg pocztowy obejmujący jedno lub dwa województwa, druga cyfra wskazuje część okręgu, którym jest określony obszar położony wzdłuż linii komunikacyjnych lub miasto wojewódzkie (obszar ten nosi nazwę strefy kodowej), trzecia oznacza sektory kodowe, którymi są w zasadzie dawne powiaty, a w miastach wojewódzkich umowne części miasta, a cyfra czwarta i piąta określa placówkę pocztową. Oznaczenia kodowe dla miast wojewódzkich zawierają jeszcze dokładniejsze wskazówki adresowe, które pozwalają określić rejon doręczeń, w którym zamieszkuje adresat. (W tych miastach czwartą i piątą cyfrą oznacza się ulice lub ich części).

Stąd też od 1972 roku na wszelkich kartkach pocztowych i innych drukach wprowadzono pod grubą linią ciągłą na stronie adresowej oznaczenie kodowe i pocztę, w formie skrótu, z lewej strony „ozn.kod.” i z prawej „poczta”. Pozostałe elementy strony adresowej pozostały bez zmiany.

Emitenci międzyrzeckich pocztówek:

a)      1900 r.  – Karol Smoleński – Zakład Fotograficzny Międzyrzec,

b)      1915 r. – Feldpostbuchhandlung der Bug-Armee – poczta polowa,

c)       1916- 1939 r. – Chaim Kronharc – zakład fotograficzny Międzyrzec,

d)      1929-30 r. – Spółka Księgarska Polskiej Macierzy Szkolnej w Międzyrzecu,

e)      1962-75 r.  – Biuro Wydawnicze „Ruch”,

f)       1966 r.– Polskie Wydawnictwo Turystyczno-Krajoznawcze,

g)      1976-85 r.   – Krajowa Agencja Wydawnicza  RSW Prasa Książka Ruch,

h)      1986-95 r. – Rejonowy Urząd Poczty Biała Podlaska.

Od 1995 roku:

– Wydawnictwo L-Print Lublin,

– DDK Edition s.c. Poznań,

– Rejonowy Urząd Poczty Biała Podlaska,

– Urząd Miasta Międzyrzec Podlaski,

– Fotoedytor – Waldemar Krupa Radzyń Podlaski,

– Miejski Ośrodek Kultury Międzyrzec Podlaski – Galeria „es”,

– Księgarnia AZ – Anna i Zbigniew Tichorukowie Międzyrzec Podlaski,

– Starostwo Powiatowe Biała Podlaska,

– Bialskopodlaski Sejmik Samorządowy,

– Wydawnictwo ZET – Wrocław,

– Zakład Fotograficzny M. Okrasa Międzyrzec Podlaski,

– Magnes Turysty,

– Mirosław Maraszek – 100-lecie BS w Międzyrzecu Podlaskim.

W latach 1900 – 2025 wyemitowano łącznie około 118 pocztówek oryginalnych i reprodukcji.