Stowarzyszenie miłośników historii Międzyrzeca
Menu
 
 








Dzieje miasta (bibliografia)
Najstarsza wzmianka o Midzyrzecu pochodzi z 1390 r., kiedy Abraham Chamiec otrzyma od Wadysawa Jagiey za wiern sub woci Midzyrzec Stopno pooone w ówczesnym powiecie drohickim. Wówczas Midzyrzec by jeszcze wsi. Nic bliszego o tej darowinie nie wiadomo. Zdoano jedynie ustali, e Abraham Chamiec, którego póniejsi heraldycy cz z rodem Jaksów-Gryfitów pochodzi z Maopolski i pisa si ze wsi Rudno. Wystpuje on te jako wiadek na dokumentach maopolskich. Nalea niewtpliwie do tych rycerzy maopolskich, którzy po zawarciu Unii polsko-litewskiej otrzymali nadania na terenie ówczesnego Wielkiego Ksistwa Litewskiego. W literaturze uchodzi za pierwszego waciciela Midzyrzeca. O dalszych jego losach brak wiadomoci przez nastpnych 40 lat. Kolejna wiadomo pochodzi bowiem z 1430 r. kiedy Witold Wielki ksi litewski mia nada dobra midzyrzeckie Mikoajowi Nassucie zwanym take Szempart lub Silberk. Nie zdoano ustali, czy Abraham Chamiec faktycznie obj dobra midzyrzeckie, ani ewentualnie kiedy i w jakich okolicznociach je utraci.

Najstarsza znana wzmianka o istniejcym ju miecie w Midzyrzecu pochodzi dopiero z 1477 r., kiedy dobra naleay ju do Jana Nassutowicza, syna Mikoaja. W tym roku Jan Nassutowicz wystawi dokument fundacyjny w zwizku z budow nowego kocioap.w. w. Mikoaja w Midzyrzecu "z powodu zestarzaoci kocioa... od dawnych  lat wzniesionego". Wynika z tego, e w Midzyrzecu koció katolicki musia istnie ju   od dawna, by moe siga móg czasów Abrahama Chamca. Trudno przypuci, by fundatorem kocioa móg by ojciec Jana Mikoaj Nassuta, gdy midzy nadaniem dóbr midzyrzeckich Mikoajowi (1430), a fundacj nowego kocioa (1477) mino zbyt mao czasu by moga zaistnie konieczno budowy nowej wityni. Naley take odrzuci moliwo wysuwan niekiedy w literaturze, by Jan by zaoycielem miasta. Zazwyczaj w aktach zwizanych z zakadaniem miast przewidywano take uposaenia kocioa. Gdyby Jan wystawi przed 1477 r. jaki przywilej tego typu niewtpliwie tam znalazyby si postanowienia odnonie uposaenia kocioa i nie byoby potrzeby powtarzania ich w dokumencie wystawionym  w 1477 r. Najwyej znalazaby si wzmianka o zatwierdzeniu istniejcego uposaenia. Std wydaje si prawdopodobnym, e koció powsta przed Nassutowiczami, a zaoenie miasta mogo przypa na czasy Mikoaja lub naleaoby przesun je przed 1430 r.

 

Niewtpliwie powstanie orodka miejskiego w Midzyrzecu wiza mona z now fal kolonizacji mazowieckiej, kora dotara na Podlasie w czasie przejciowego panowania ksit mazowieckich, na tych terenach za czasów Jana I (od 1391 do pocztku XV w.) i za Bolesawa IV (1440-1443). Akcja intensywnego zagospodarowania ziem zachodniego Podlasia trwaa nadal i po ponownym zajciu ich przez Wielkie Ksistwo Litewskie. Przyjmuje si, e mazowieckie osadnictwo drobnoszlacheckie na Podlasiu pochodzi gównie z lat 1391-1444, przy czym wanie w pasie ziem w rejonie osic i Midzyrzeca nastpio w XV w. zetknicie si dwóch elementów etnicznych posuwajcej si od zachodu kolonizacji mazowieckiej i ruskiej od wschodu. Badacze zwracaj take uwag, e do roku 1446 wyksztacia si na Podlasiu sie parafialna rzymsko-katolicka, po tej dacie nastpowao jej jedynie uzupenianie. Wydaje si, e w ramach tego procesu doszo zarówno do fundacji pierwszego kocioa rzymsko-katolickiego w Midzyrzecu, jak i do zaoenia miasta. Oba te fakty miay zapewne miejsce w pierwszej poowie XV w. Napywowy element mazowiecki musia w samym Midzyrzecu pocztkowo mie wyran przewag, skoro najpierw doszo do zaoenia kocioa rzymsko-katolickiego, a dopiero w 1564 r. erygowano cerkiew.

Trudno jeszcze odpowiedzie na pytanie w jaki sposób doszo do zaoenia miasta. Nie wykluczone, e Mikoaj Nassutowicz czy ewentualnie jaki wczeniejszy waciciel uzyska przywilej zezwalajcy na lokacj we wsi Midzyrzec miasta. O istnieniu jaki wczeniejszych przywilejów regulujcych sprawy prawno-ustrojowe i ekonomiczne miasta wiadcz póniejsze potwierdzenia z 1654 i 1672 r. wspominajce stare zaginione przywileje i zezwalajce na uywanie nadal przez Midzyrzec prawa magdeburskiego. Niewtpliwie wanie który z zaginionych przywilejów musia zawiera nadanie miastu prawa magdeburskiego. Jednym z póniejszych by uzyskany w 1486 r. przez nowego waciciela miasta Jana Juriewicza Zabrzeziskiego ma Anny córki Jana Nassutowicza przywilej zezwalajcy na urzdzanie jarmarków i targów. Niektórzy badacze w oparciu o niego bdnie uznali dat zaoenia miasta na rok 1486.

W wietle bowiem dotychczasowych opracowa niestety nie wiele jeszcze mona powiedzie o ukadzie przestrzennym miasta i jego kolejnych zmianach. Miasto rozwino si na lewym brzegu Krzny w pobliu ujcia Zny (Maej Krzny), na osi szlaku czcego dwa starsze od Midzyrzeca orodki miejskie uków i Brze nad Bugiem. Wedug tradycji najstarsza siedziba wacicieli Midzyrzeca okrelona w 1477 r. mianem "curia" miaa znajdowa si na paskowzgórzu w miejscu zwanym Zamczyskiem na lewym brzegu Krzny poniej ujcia do niej Piszczki w pobliu folwarku Zadwornego. Na wschód od niej rozwin si orodek miejski, w XVI w. okrelany mianem starego Miasta. Orodkiem jego by mniej wicej umiarowy prostokatny rynek przez który przechodzi szlak brzesko-ukowski. Stare Miasto posiadao take poczenie drone z osicami i dalej z Drohiczynem. Pierwotny ukad sieci ulicznej, sposób ksztatowania bloków i zastosowany system podziau na parcele budowlane nie jest jeszcze ustalony. Na rodku rynku wznosi si ratusz, siedziba wadz miejskich zalenych zreszt w wysokim stopniu od wacicieli miasta. Koció parafialny p.w. w. Mikoaja wzniesiono na uboczu rynku, przy ulicy biegncej równolegle do jednej z pierzeii rynkowych. Bezporednie poczenie rynku z kocioem zapewniao wskie przejcie przeznaczone jedynie dla ruchu pieszego. Usytuowanie kocioa na skraju miasta i oddzielenie od rynku pasem zabudowy zdaje si wskazywa na zastosowanie schematu powszechnie wystpujcego w ukadach przestrzennnych redniowiecznych orodków miejskich na ziemiach polskich. Byby to kolejny lad wpywów urbanistycznych promieniujcych z zachodu na ziemie Wielkiego Ksistwa Litewskiego. Warto zwróci równie uwag na wzmiank w inwentarzu kocioa parafialnego z 1746 r., która podaje,  e koció jest murowany, krzyackiej struktury i roboty, z wierzchu nietynkowy, tylko w rodku... Wskazuje ona niewtpliwie, e koció wzniesiony w 1477 r. by ceglan budowl gotyck w formie trójnawowej bazyliki. Jest to jeszcze jeden, dotychczas pomijany w literaturze przykad stosowania na terenie Litwy architektury gotyckiej. W tej formie witynia przetrwaa do poaru w 1752 r.

We wschodniej pierzeji rynku wzniesiono cerkiew p.w. w. Mikoaja biskupa, erygowan w 1564 r. Stare Miasto miao charakter orodka otwartego. Pi bram miejskich wzniesionych z drzewa przy traktach wylotowych miasta nie posiadao zapewnie charakteru obronnego, a wzorem innych licznych miast zwaszcza prywatnych suy miay celom fiskalnym. Osadnictwa wiejskiego poprzedzajcego powstanie miasta doszukiwaby si naleao zapewne wzdu szlaku midzy kocioem a najstarsz siedzib wacicieli miasta. Czy i w jakim stopniu rozplanowanie miasta nawizao do starszego ukadu osadniczego dronego bd mogy ustali dalsze szczegóowe studia.

W stosunkowo krótkim czasie doszo do wyksztacenia si w Midzyrzecu drugiego czonu osadniczego okrelanego mianem Nowego Miasta, które zajo tereny w rozlewiskach Krzny. Istniao ju w XVI w., o czym wiadczy wzmianka z 1546 r. Genez jego czy zapewne mona z przeniesieniem siedziby wacicieli Midzyrzeca na nowe, bardziej obronne miejsce pooone w pobliu ujcia Zny do Krzny. Na zachód od niej powstao przedmiecie, którego centrum sta si Rynek Nowomiejski, przy którym w 1582 r. wzniesiono drewnian cerkiew p.w. Piotra i Pawa. Midzy rynkiem a zamkiem wznosi si zespó budynków szpitalnych      z kocioem Piciu Braci Mczenników ufundowanym w 1617 r. Wizytacja biskupia z 1605 r. wspomina jeszcze o nowo zbudowanej kaplicy w. Barbary i w. Jakuba na Nowym Miecie. Lokalizacja tej nieistniejcej budowli nie jest znana. Nowe Miasto w Midzyrzecu okrelane mianem przedmiecia nigdy nie stanowio odrbnego organizmu prawno-ustrojowego, a przeciwnie - mieszkacy jego podlegali wadzom miejskim rezydujcym w ratuszu staromiejskim. wiadczy to, w wypadku Midzyrzeca, e nie zachodzi wypadek zaoenia obok starszego orodka miejskiego odrbnego organizmu miejskiego (Nowego Miasta) co byo w prywatnych miastach na ziemiach polskich praktykowane powszechnie w dobie nowoytnej.

Spraw dotd sabo poznan jest problem lokalizacji w obrbie Nowego Miasta dwu kolejnych rezydencji wacicieli. Przekazy ródowe wskazuj, e druga siedziba leaa w widach Zny i Krzny. W dokumencie fundacyjnym kocioa szpitalnego z 1617 r. ówczesny waciciel dóbr midzyrzeckich Gabriel Tczyski okreli je mianem fortalitium i nadmieni, e dla staroci tak ju podupada, e teren jej wcielony zosta do uposaenia kocioa szpitalnego. Miejsce to zwane Zamczyskiem miejscowa ludno lokalizowaa na kach nad rzek. Z tych przekazów zdaje si wynika, e by to zapewne niewielki dwór obronny, moe w typie powszechnie wówczas stosowanej drewnianej wiey mieszkalnej usytuowanej na sztucznym nasypie i zapewnie posiadajcej system obronny. Szczegóy zaoenia architektonicznego i obronnego wyjani by mogy jedynie badania archeoologiczne. Wydaje si pewnym, e w 1617 r. musiaa funkcjonowa ju trzecia z kolei rezydencja wacicieli. Leaa ona na poudniowy-zachód od zabudowy nowomiejskiej na wzniesieniu nad Zn, gdzie w póniejszych okresach znajdoway si tzw. stary i nowy paac oraz budynki gospodarcze. Wiadomoci o istnieniu w tym rejonie waów ziemnych zdaj si wiadczy,  e posiadaa ona równie charakter obronny. Reprezentowaa moe jaki typ "palazzo in fortezza" upowszechniajcy si w dobie renesansu na ziemiach polskich. Podobnie jak  w dwu pierwszych wypadkach take i wyjanienie chronologii i programu architektonicznego trzeciej rezydencji bdzie ewentualnie moliwe jedynie przy pomocy bada wykopaliskowych. Jak wynika z powyszych uwag w odniesieniu do Midzyrzeca zarysowa si szeroki wachlarz problemów badawczych dotyczcych zarówno pocztków tego orodka, dwu pierwszych wieków istnienia, jak i rozwoju przestrzennego.

 

Wdzki Andrzej, Problem genezy Midzyrzeca Podlaskiego na tle procesów urbanizacyjnych na poudniowo-zachodnim pograniczu Podlasia, [W:] Rocznik Midzyrzecki, pod. red. Mariana Kowalskiego, Towarzystwo Przyjació Nauk w Midzyrzecu Podlaskim, Midzyrzec Podlaski 1974 r., t. VI, s. 34-46.

 

W latach 30-tych XVII w. gówne ulice Midzyrzeca: Brzeska, Drogicka, Lackoriska, Lubelska i Blichowa, którymi (za wyjatkiem Lackoriskiej) przechodziy przez miasto trasy tranzytowe, otrzymay nawierzchnie brukowane. Nieco póniej wybrukowano rynek. Mówi    o tym wydane w 1643 r. przez podstarociego midzyrzeckiego Wojciecha Lisieckiego, rozporzdzenie wpisane do ksigi landwójtowskiej: "Wpiszanie pomiary na Brukowanie poddaniu w Rynku odmierzilimy Wedug Rozkazania Jegomoszczy Pana Podstaroscziego na kazdego tak mieszczanina jako tez y zidom po lokczy dziesiencz a okoo kletek po lokczy picz eby kazdy od miedze do miedze kazdy wybrukowa a szrodek powinni wszysczy gromad wybrukowacz wszystek Rynek ...". To samo polecenie rozszerzone o obowizek naprawy bruków ulicznych zawieraa znana instrukcja wydana w 1644 r. przez Jana Mikoaja Daniowicza. W tekcie instrukcji - zapewne pod wraeniem niedawnego poaru miasta,    w czasie którego spona m.in. cerkiew w. Mikoaja - szczególn uwag zwrócono na zabezpieczenie domostw przed poarem. Byo to o tyle zrozumiae, e poza kocioem parafialnym i szko ydowsk (besmedr) brak byo w miecie budowli murowanych, a domy miejskie pokryte byy som "dekowan" co najwyej w glinie. Budowl drewnian by równie stojcy na rynku staromiejskim ratusz zaopatrzony w speniajc funkcj wizienia wie. Wobec tradycjonalizmu nakazujcemu lokowanie pewnych obiektów w tych samych miejscach i wzgldów komunikacyjnych ograniczajcych moliwoci lokalizacyjne do poudniowo-zachodniej poowy placu, mona przypuszcza, e rozmieszczenie ratusza i stojcych obok niego kramic nie róznio si wiele od sytuacji przedstawionej na planie  z 1795 r. Poza ratuszem, kletkami i budowlami sakralnymi archiwalia wymieniaj ju niewiele obiektów uytecznoci publicznej: ani, dwa szpitale, szko parafialn i karczmy - wszystko oczywicie drewniane.

Obraz miasta w 1 poowie XVII w. uzupeniay bramy miejskie usytuowane na ul. 22 Lipca ("przed P. Topczewskim"), Zawadkach, ul. Drohickiej i ul.Brzeskiej. Bramy te - jak si zapewne susznie domyla A. Wdzki - miay wycznie charakter fiskalny, brak bowiem danych o funkcjonowaniu w Midzyrzecu jakiegokolwiek systemu fortyfikacji.

Poowa XVII wieku przyniosa Rzeczpospolitej "potop" szwedzki i wojn polsko-rosyjsk. Ogromne zniszczenia dotkny równie Podlasie. Wobec braku danych liczbowych trudno oszacowa rozmiary strat poniesionych prze ludno Midzyrzeca. Nike lady niedawnych wydarze odnajdujemy w wydanym w 1664 r. przez Izabel Opalisk przywileju dla mieszczan midzyrzeckich, w którym wspomniano o zniszczeniu miasta przez "Nieprzyjaciela Koronnego". Wzmianki w aktach burmistrzowskich wiadcz o pobycie  w miecie oddziaów kozackich. Koniec 3 w. XVII w. przyniós kolejn klsk - w czasie poaru w 1673 r. spono sto kilkadziesit domów, a wic wiksza cz zabudowa miasta. W 1680 r. mia miejsce kolejny poar Midzyrzeca. Trudno oceni jego rozmiary, poza lapidarn wzmiank przekazan przez Pleszczyskiego, brak jest bowiem innych informacji   o tym wydarzeniu. Wiadomo tylko, e poar obj take Nowe Miasto i jeszcze kilka lat póniej - w 1688 r. - cerkiew w. Piotra "dla ogorzelenia" bya nieogrodzona. Mimo wszystkich klsk Midzyrzec rozwija si szybko i wedug danych z 1699 r. liczy   ju 229 dymów, a wic okoo 1380 mieszkaców. W stosunku do stanu z 1674 r. nastpi wic przyrost liczby ludnoci o okoo 30 %.

Okoo 1715 r. wydarzy si bliej nieokrelony poar w Midzyrzecu - w ksidze miejskiej zanotowano, e burmistrz jedzi do Mielnika z "conflagrantami", jednak adnych bliszych szczegóów na temat tego wydarzenia nie podano. W czasie nastpnego poaru w 1718 r. spona bonica wraz z zespoem przylegych budynków kahalnych. W tyme samym roku Elbieta Sieniawska wydaa przywilej zezwalajcy starozakonnym "Bunic, Kierkut, Szpital, Jatk, Wag i Szko Ich na nowo erygowa i wymurowa". Kolejny poar w 1735 r. sta si pretekstem dla nowego waciciela dóbr ks. Augusta Czartoryskiego do podjcia próby uporzdkowania zabudowy Midzyrzeca. 10 I 1736 r. Czartoryski wyda rozporzdzenie nakazujce budowa tylko wedug planów sporzdzonych przez architekta. W 1739 r. zleci "pomiarkowanie" i rozmieszczenie placów w miecie. W 1741 r. wyda "universa" regulujcy zasady zasiedlania pustych gruntów. W tyme samym roku wykupi cz pustych placów w miecie a cz nada do zabudowania. W drugiej poowie XVIII w. nowe formy uzyskay równie obie cerkwie unickie. W 1772-74 kosztem Augusta Czartoryskiego wzniesion now, murowan ju cerkiew w. Piotra i Pawa, a w latach 1782-1784, za czasów Adama Czartoryskiego, cerkiew w. Mikoaja.

W 1761 r. przebudowano (bd te wzniesiono na nowo) stojcy na rynku staromiejski ratusz - materiay budowalne na ten cel ofiarowa August Czartoryski. 24 X 1789 r. Adam Czartoryski wyda przywilej dla kupców ydowskich, w którym zobowiza si do wystawienia za szko ydowsk dwunastu murowanych kramnic. W 1790 r. z inicjatywy Czartoryskiego zbudowano na Nowym Miecie lazaret wojskowy. Poza lazaretem funkcjonoway w Midzyrzecu jeszcze trzy szpitale chrzecijaskie i szpital ydowski. W 1788 r. zamieszkiwao w Midzyrzecu 1813 osób, w tym na Starym Miecie 1606 osób (717 ydów), na Nowym Miecie 207 osób (samych chrzecijan).

Jeszcze za czasów Elbiety Sieniawskiej (midzy 1719 a 1733 rokiem), przy istniejcym zapewne ju pod koniec XVII w. drewnianym paacu, zaoony zosta obszerny ogród woski. Urzdzaniem ogrodu, zaliczonego przez autorów dokumentacji ewidencyjnej do "typu kwaterowych ogrodów szachownicowych otwartych o bogatym barokowym wystroju kwater ozdobnych", zajmowa si ogrodnik Sieniawskiej - Kendel. Omówiona powyej kompozycja ogrodów ulegaa przebudowie w latach 70-tych i 80-tych XVIII w. W pochodzcym z 1788/9 r. opisie ogrodu midzyrzeckiego wymieniono ju "Dzik Promenad", duy staw i "sadzawki 3 w kwadrat szlamowane, a wic elementy widoczne na niedatowanym planie zatytuowanym "Planta ogrodów Midzyrzeckich przez alfabet opisana". Wydaje si to o tyle prawdopodobne, e ogrody ksztatowane w duchu preromantycznego sentymentalizmu zakadano w Polsce ju od pocztku lat siedemdziesitych XVIII w., a ówczeni waciciele Midzyrzeca Adam i Izabela z Flemingów Czartoryscy naleeli do czoowych propagatorów nowego smaku artystycznego.

Przeom XVIII i XIX w. przyniós Midzyrzecowi krótkotrwa przynaleno do Galicji Zachodniej i zwizane z wprowadzeniem austriackich przepisów sanitarnych przeniesienie poza tereny zamieszkae cmentarzy grzebalnych. Cmentarz chrzecijaski - wspólny    dla katolików i unitów - urzdzono w 1807 r. na gruncie darowanym prawdopodobnie przez  ks. Konstantego Czartoryskiego. Usytuowano go na pónocny wschód od Starego Miasta, przy polnej drodze wiodcej do Glinek przez Stare Pole, Hordowy Most i las zwany Dubicz do Ma i Koszelik. Cmentarz o formie zblionej do kwadratu styka si z drog naroem wschodnim. Od bramy gównej biega aleja wysadzana topolami, po której lewej (poudniowo-zachodniej) stronie znajdowaa si cz katolicka cmentarza. Po prawej stronie chowano unitów. Na osi alei wzniesiono drewnian kaplic w. Rocha, w 1839 r. zastpiono j, zachowan do dzi, omioboczn kaplic murowan. Cay cmentarz obwiedziony by murem z kamienia przykrytym okapami z cegie. Drugi z cmentarzy zaoonych na pocztku XIX w. powsta w 1810 r. - ju za czasów Ksistwa Warszawskiego. W wyniku rozwoju miasta istniejce od XVI w. "mogiki ydowskie" znalazy si w obrbie terenów zabudowanych. Z tego wzgldu 5 IX 1810 r. ks. Konstanty Czartoryski za opat rocznego czynszu w wysokoci 20 z nada starozakonnym plac pooony na poudniowy wschód  od traktu brzeskiego, midzy midzami Ignacego Tomaszewskiego i Marcina Ilczewskiego.

Pocztek XIX w. przyniós pewne zmiany kompozycji zaoenia paacowo-ogrodowego. Okoo 1805 r. zlikwidowano pozosta na poudnie i wschód od paacu cz dawnego ogrodu woskiego i wprowadzono w jego miejsce swobodn kompozycj rolinnoci. Jednoczenie rozebrano stary drewniany paac, budujc dokadnie w tym samym miejscu murowany klasycystyczny paacyk zaprojektowany przez Christiana Piotra Aignera. Z dziaalnoci Aignera czy naley take wzniesienie nowej klasycystycznej fasady kocioa w. Mikoaja.

Okres wojen napoleoskich nie by szczliwy dla Midzyrzeca. W 1812 r. Moskale zupili paac ksicy, 20 maja tego roku poar strawi cz zabudowy Starego Miasta midzy rynkiem i kocioem w. Mikoaja. Nowy poar o mniejszym ju zasigu wydarzy si w 1814 r.

Pocztek XIX w., mimo pewnych niekorzystnych zjawisk zwizanych z przerwaniem tradycyjnych wizi handlowych, by okresem dalszego rozwoju miasta. w 1810 r.    w 432 domach mieszkao w Midzyrzecu 2686 osób.

Wczenie Midzyrzeca do Królestwa Kongresowego przynioso kolejne zmiany w ukadzie urbanistycznym miasta. W 1819 r. zorganizowana przez Franciszka Ksawerego Christianiego Dyrekcja Generalna Dróg i Mostów rozpocza budow traktu bitego z Warszawy do Brzecia przez Siedlce, Midzyrzec i Bia Podlask. Na terenie Midzyrzeca prace prowadzono w latach 1820-23. Zetknicie si traktu warszawsko-brzeskiego ze star drog biegnc ulic 22 Lipca nastpowao dopiero we wsi abce. W wyniku przeprowadzenia traktu przez tereny folwarczne po poudniowo-zachodniej stronie szosy znalaz si pas gruntu dworskiego o szerokoci 100-120 m. W 1823 r. podjto decyzj o budowie nowej stacji pocztowej w miejsce spalonego w 1822 r. budynku poczty. Wyjazdy z miasta zaopatrzono w rogatki.

22 V 1821 r. wydarzy si w Midzyrzecu grony poar, który strawi najgciej zabudowane ulice miasta: Brzesk i Szkoln. Spono 81 domów ydowskich, 9 katolickich i 3 stodoy    za miastem.

Na placu rynkowym funkcjonoway cztery studnie publiczne (m.in. przy kramnicach i przed odwachem wojskowym); dwie inne znajdoway si na ul. Kocielnej i Chaussee. W miecie stacjonowa puk uanów, sztab brygady i sztab puku. Kwatery i stajnie kawalerii znajdoway si na Piszczance, wybrukowanej w zwizku z tym ju przed 1823 r. Do 1827 r. wybrukowano wikszo ulic w Midzyrzecu i cz rynku staromiejskiego. Ulice zaopatrzono w murowane rynsztoki, pokryte balami w miejscach zbiegów z innymi ulicami. W latach 1829-33 w miecie funkcjonowao 7 domów zajezdnych (6 ydowskich i 1 chrzecijaski - Piotra Grabowskiego), garbarnia, kotlarnia, mydlarnia, wytwórnia kleju, murowan mynnica z mynem deptakiem, myn wodny Dawida i Arona Wajnbergów, hamernia Lejbka Mintza i zbudowana w 1823 r. bydobójnia miejska.

Powstanie listopadowe przynioso nowe zniszczenia miasta. W czasie epidemii cholery zmaro 400 chrzecijan i wielu ydów. 23/24 V 1831 r. poar strawi co najmniej    40 zabudowa, wyrzdzajc szkody szacowane na 94 164 z. Spona poudniowa cz Starego Miasta w rejonie ul. Szkolnej (Mydlarskiej), Komarówki i Lubelskiej - od rynku do mostu na Krznie. 5/17 V 1841 r. centrum Midzyrzeca ulego ponownie poarowi. Spono 81 domów mieszkalnych (w tym 39 murowanych) i 55 budynków gospodarczych o cznej wartoci   194 300 z.

W bloku pooonym midzy ul. Jatkow (Komarówk) a Krzn pewne zmiany zaszy   w zwizku z czciow regulacj koryta rzecznego. Przed 1845 r. zasypano stary odcinek koryta od stawu do obecnej posesji ul. Jatkowa 8, pozostawiajc jedynie mynówk i likwidujc  w ten sposób wysp widoczn na planie z 1828 r.

17/29 VIII 1845 r. wydarzy si kolejny poar, który strawi wiksz cz zabudowy Starego i Nowego Miasta. Wedug sporzdzonego 16/28 II 1846 r. wykazu spalio si 301 domów  (w tym 147 murowanych) i szereg zabudowa gospodarczych o cznej wartoci 170 013 r.s. W sumie z 520 domów mieszkalnych pozostao jedynie 219, a wic 42 %.


COPYRIGHT miedzyrzeckiedzieje.pl
Wykonanie & cms: www.stronaonline.pl
Partnerzy serwisu: